Συντάκτης: extend

Η νέα αρχιτεκτονική του ευρωπαϊκού εμπορίου και των τελωνείων παίρνει μορφή

Το δίμηνο Απριλίου–Μαΐου 2026 επιβεβαίωσε ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση εισέρχεται πλέον σε μια νέα φάση για το διεθνές εμπόριο, τα τελωνεία και τη διαχείριση της εφοδιαστικής αλυσίδας. Οι εξελίξεις του διαστήματος δεν αφορούσαν απλώς νέους κανονισμούς ή επιμέρους υποχρεώσεις συμμόρφωσης. Αντίθετα, άρχισε να διαμορφώνεται πιο καθαρά η συνολική κατεύθυνση προς ένα περιβάλλον περισσότερο ψηφιοποιημένο, περισσότερο διασυνδεδεμένο και σημαντικά πιο απαιτητικό ως προς τη διαχείριση δεδομένων, τον έλεγχο κινδύνου και τη λογοδοσία των οικονομικών φορέων.

 

UCC Reform – Το νέο τελωνειακό μοντέλο της Ευρώπης

Η σημαντικότερη ίσως εξέλιξη του διμήνου ήταν η ολοκλήρωση της πολιτικής συμφωνίας για τη μεταρρύθμιση του Union Customs Code (UCC Reform). Πρόκειται για τη μεγαλύτερη αναμόρφωση του ευρωπαϊκού τελωνειακού πλαισίου εδώ και δεκαετίες και για το θεμέλιο πάνω στο οποίο θα στηριχθεί το ευρωπαϊκό τελωνείο των επόμενων ετών.

Το τελικό αποτέλεσμα θεωρείται συνολικά θετικό για την αγορά των customs intermediaries. Διατηρείται ο ρόλος του AEO-C, παραμένει η διάκριση μεταξύ εγκατεστημένων και μη εγκατεστημένων εισαγωγέων στην Ε.Ε., ενώ αποφεύγεται η υπερβολική συγκέντρωση διευκολύνσεων αποκλειστικά σε περιορισμένο αριθμό “Trust & Check” operators.

Παράλληλα, η συζήτηση γύρω από τη δημιουργία της νέας European Union Customs Authority (EUCA) και η προσπάθεια των ευρωπαϊκών επαγγελματικών φορέων να συμμετέχουν στα μελλοντικά συμβουλευτικά όργανα δείχνουν ότι η επόμενη φάση της τελωνειακής πολιτικής θα είναι περισσότερο κεντρικά συντονισμένη και περισσότερο βασισμένη σε κοινά ευρωπαϊκά δεδομένα και διαδικασίες.

Στο ίδιο πνεύμα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημοσίευσε νέα καθοδήγηση για τη συνεργασία μεταξύ τελωνειακών αρχών και οικονομικών φορέων στην ανίχνευση και αναφορά ύποπτων δραστηριοτήτων. Η πρωτοβουλία ενθαρρύνει την ανταλλαγή πληροφοριών, την ενίσχυση εσωτερικών μηχανισμών ελέγχου και την ανάπτυξη κουλτούρας συνεργασίας μεταξύ δημόσιου και ιδιωτικού τομέα, αναγνωρίζοντας ότι οι επιχειρήσεις συχνά βρίσκονται στην καλύτερη θέση για να εντοπίζουν έγκαιρα κινδύνους μέσα στις εφοδιαστικές αλυσίδες.

Όταν οι κανονισμοί συναντούν την πραγματικότητα

Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα συμπεράσματα του διμήνου ήταν η αυξανόμενη ανησυχία για το χάσμα μεταξύ νομοθέτησης και εφαρμογής.

Η CLECAT και άλλοι ευρωπαϊκοί φορείς, πρότειναν επίσημα τη δημιουργία ενός μόνιμου μηχανισμού συντονισμού υπό το DG TAXUD για όλες τις νομοθεσίες που εφαρμόζονται μέσω των τελωνείων.

Το βασικό επιχείρημα είναι απλό:

• Οι περιβαλλοντικοί κανονισμοί σχεδιάζονται από τη DG ENV ή τη DG CLIMA.
• Οι εμπορικοί περιορισμοί από άλλες υπηρεσίες της Επιτροπής.
• Όμως όλοι καταλήγουν να εφαρμόζονται στο ίδιο σημείο: το τελωνείο.

Τα παραδείγματα των F-Gas, EUDR και CATCH δείχνουν ότι συχνά οι νέοι κανόνες σχεδιάζονται χωρίς επαρκή κατανόηση του τρόπου λειτουργίας της αγοράς, των ρόλων των intermediaries και των πραγματικών τελωνειακών διαδικασιών.

 

Η operational πραγματικότητα πίσω από την ψηφιοποίηση

Οι πρόσφατες εξελίξεις επιβεβαιώνουν ότι η μετάβαση προς το νέο ψηφιακό τελωνειακό περιβάλλον παραμένει απαιτητική.

Σε πολλές χώρες καταγράφηκαν δυσκολίες στην εφαρμογή νέων συστημάτων, προβλήματα διαλειτουργικότητας, διαφορετικές εθνικές προσεγγίσεις και καθυστερήσεις στην υλοποίηση.

Παράλληλα, αναδείχθηκε μια ευρύτερη μεταβολή στον ρόλο των τελωνειακών αντιπροσώπων και των logistics intermediaries. Η αγορά φαίνεται να μετακινείται σταδιακά από ένα μοντέλο απλής υποβολής δεδομένων σε ένα μοντέλο παροχής συμβουλευτικών υπηρεσιών, διαχείρισης συμμόρφωσης και υποστήριξης της εφοδιαστικής αλυσίδας.

Όπως επισημάνθηκε και στο Trade & Customs Compliance Conference στη Βαρσοβία, η πολυπλοκότητα των νέων κανονισμών (CBAM, EUDR, F-Gas, sanctions, digital customs systems) καθιστά ολοένα πιο δύσκολη την πλήρη εσωτερική διαχείριση των τελωνειακών θεμάτων από τις επιχειρήσεις, ενισχύοντας τη σημασία εξειδικευμένων συμβούλων και τελωνειακών αντιπροσώπων.

 

Παράλληλα, τόσο στο πλαίσιο του Trade Contact Group όσο και στις συζητήσεις γύρω από τη μεταρρύθμιση του UCC, αναδείχθηκε η ανάγκη δημιουργίας μόνιμων μηχανισμών ανταλλαγής γνώσης και πρακτικής συνεργασίας μεταξύ Ευρωπαϊκής Επιτροπής, τελωνειακών αρχών και αγοράς. Η συζήτηση περιλαμβάνει πρωτοβουλίες για απλούστευση διαδικασιών, βελτίωση της ποιότητας των δεδομένων και ανάπτυξη κοινών εργαλείων και βέλτιστων πρακτικών, αναγνωρίζοντας ότι η επιτυχία της τελωνειακής μεταρρύθμισης θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από την πρακτική εφαρμογή της.

 

CBAM – Από το reporting στο πραγματικό κόστος

Στις 7 Απριλίου δημοσιεύθηκε η πρώτη επίσημη τιμή CBAM certificates (€75,36 ανά τόνο CO₂e για το πρώτο τρίμηνο του 2026).

Η εξέλιξη αυτή σηματοδοτεί τη μετάβαση του μηχανισμού από τη θεωρία στην πράξη. Για πρώτη φορά οι επιχειρήσεις αποκτούν σαφή εικόνα του οικονομικού αποτυπώματος που θα συνδέεται με τις εισαγωγές προϊόντων υψηλής έντασης άνθρακα.

Το CBAM παύει πλέον να αποτελεί αποκλειστικά υποχρέωση αναφοράς στοιχείων και αρχίζει να επηρεάζει πραγματικές επιχειρηματικές αποφάσεις, από τον σχεδιασμό προμηθειών μέχρι την τιμολόγηση και τη διαχείριση κινδύνου.

 

EUDR – Από την αναβολή στην εφαρμογή

Το ίδιο μοτίβο παρατηρείται και στον EU Deforestation Regula on (EUDR).

Κατά το δίμηνο δημοσιεύθηκαν νέες κατευθυντήριες οδηγίες, FAQs και τεχνικές διευκρινίσεις που μετακινούν τη συζήτηση από το θεωρητικό πλαίσιο στην πρακτική εφαρμογή. Παράλληλα, έγινε εμφανής η προσπάθεια της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να μειώσει το διοικητικό βάρος του κανονισμού, χωρίς να μεταβάλει τους βασικούς του στόχους. Οι νέες διευκρινίσεις και οι προτεινόμενες προσαρμογές στο πεδίο εφαρμογής δείχνουν μια γενικότερη τάση απλοποίησης, με στόχο να καταστεί η συμμόρφωση πιο διαχειρίσιμη για τις επιχειρήσεις.

Ιδιαίτερη σημασία έχει η επιβεβαίωση ότι τα Due Diligence Statements (DDS) δεν απαιτείται να υποβάλλονται κατ’ ανάγκη ανά αποστολή, αλλά μπορούν υπό προϋποθέσεις να καλύπτουν περισσότερα φορτία ή batches. Παράλληλα συνεχίζεται η αναβάθμιση του EUDR Informa on System με νέες λειτουργίες και APIs.

Από τελωνειακής πλευράς, το βασικό πρακτικό συμπέρασμα είναι ότι το DDS reference number εξελίσσεται σε κρίσιμο στοιχείο του εκτελωνισμού προϊόντων που εμπίπτουν στον κανονισμό, καθώς η εφαρμογή πλησιάζει σταδιακά προς τις κρίσιμες ημερομηνίες του 2026 και 2027.

 

EU–Mercosur – Νέες εμπορικές ευκαιρίες

Από την 1η Μαΐου τέθηκε σε προσωρινή εφαρμογή η συμφωνία Ε.Ε.–Mercosur, δημιουργώντας μία από τις μεγαλύτερες ζώνες ελεύθερου εμπορίου παγκοσμίως.

Πέρα από τη σταδιακή μείωση δασμών, η συμφωνία εισάγει νέους κανόνες καταγωγής, ευρύτερη τελωνειακή συνεργασία και βελτιωμένη πρόσβαση στις αγορές της Αργεντινής, Βραζιλίας, Παραγουάης και Ουρουγουάης.

Για τις επιχειρήσεις και τους οικονομικούς φορείς, η σωστή εφαρμογή των κανόνων καταγωγής αποκτά ιδιαίτερη σημασία προκειμένου να αξιοποιηθούν τα προτιμησιακά καθεστώτα που προσφέρει η συμφωνία.

 

E-commerce – Όταν οι κανονισμοί αλλάζουν τις εμπορικές ροές

Οι συζητήσεις στο πλαίσιο της αναμόρφωσης του e-commerce έδειξαν ότι ακόμη και μικρές μεταβολές στο κανονιστικό πλαίσιο μπορούν να επηρεάσουν άμεσα τη γεωγραφία των εμπορικών ροών.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτέλεσε η Γαλλία, όπου η επιβολή handling fee σε ecommerce εισαγωγές οδήγησε σε σημαντική μετατόπιση των σχετικών flows προς άλλες χώρες.

Η εξέλιξη αυτή υπογραμμίζει πόσο στενά συνδέονται πλέον οι τελωνειακές απαιτήσεις, τα κόστη συμμόρφωσης και οι στρατηγικές αποφάσεις των επιχειρήσεων.

 

Ψηφιοποίηση τελωνειακών διαδικασιών – Η έναρξη του eATA Carnet

Στις 1 Ιουνίου ξεκίνησε επίσημα η λειτουργία του ηλεκτρονικού ATA Carnet (eATA) στην Ευρωπαϊκή Ένωση, το Ηνωμένο Βασίλειο, τη Νορβηγία και την Ελβετία.

Η μετάβαση από το έντυπο στο ψηφιακό carnet αποτελεί ένα ακόμη βήμα προς την πλήρη ψηφιοποίηση των διασυνοριακών διαδικασιών, επιτρέποντας χρήση QR codes, ηλεκτρονική παρακολούθηση και σταδιακή κατάργηση των παραδοσιακών εγγράφων.

Παρότι η περίοδος 2026–2027 θα λειτουργήσει μεταβατικά με παράλληλη χρήση έντυπων και ψηφιακών carnets, η πρωτοβουλία αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα της κατεύθυνσης που ακολουθούν πλέον οι διεθνείς τελωνειακές διαδικασίες.

 

Συμπέρασμα

Αν υπάρχει ένα κοινό μήνυμα σε όλες τις εξελίξεις του διμήνου, είναι ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση μεταβαίνει σταδιακά από την παραγωγή νέας νομοθεσίας στη φάση της πρακτικής εφαρμογής.

Το τελωνείο εξελίσσεται σε σημείο συνάντησης εμπορικής πολιτικής, περιβαλλοντικής συμμόρφωσης, ψηφιακής διακυβέρνησης και ασφάλειας εφοδιαστικών αλυσίδων. Παράλληλα, η ποιότητα των δεδομένων, η συμμόρφωση και η αποτελεσματική συνεργασία μεταξύ επιχειρήσεων και αρχών αναδεικνύονται σε κρίσιμους παράγοντες επιτυχίας.

Για τις επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στο διεθνές εμπόριο, το μήνυμα είναι σαφές:
η κατανόηση των νέων κανονιστικών απαιτήσεων δεν αποτελεί πλέον απλώς θέμα συμμόρφωσης, αλλά ολοένα περισσότερο ζήτημα επιχειρησιακής ετοιμότητας και ανταγωνιστικότητας.

1. Introduction – A System Becoming Structured

Ο Μάρτιος 2026 επιβεβαιώνει με ιδιαίτερη σαφήνεια ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση εισέρχεται σε μια νέα φάση στη διαχείριση του διεθνούς εμπορίου.

Οι εξελίξεις του μήνα, από τη μεταρρύθμιση της Τελωνειακής Ένωσης και τις αλλαγές στο ecommerce, μέχρι τη σύναψη νέων εμπορικών συμφωνιών και την επιτάχυνση της ψηφιοποίησης,  δεν αποτελούν μεμονωμένες παρεμβάσεις αλλά συνθέτουν ένα συνεκτικό πλαίσιο, στο οποίο:

• το εμπόριο καθίσταται πιο ανοιχτό
• αλλά ταυτόχρονα πιο δομημένο
• πιο ψηφιακό και περισσότερο βασισμένο σε δεδομένα και ανάλυση κινδύνου

Η Ευρωπαϊκή Ένωση μετατοπίζεται:

από ένα μοντέλο δηλώσεων (declaration based)
σε ένα σύστημα συνεχούς ροής δεδομένων και κατανεμημένης ευθύνης (data based)

Ωστόσο, ο Μάρτιος δείχνει και κάτι ακόμη:

η πολιτική επιταχύνει ταχύτερα από την επιχειρησιακή ετοιμότητα

 

2. Strategic Signals – Direction of Travel

2.1 EU Customs Reform – From Policy to System Design

Η συμφωνία μεταξύ European Parliament και Council of the European Union (26/3) αποτελεί το σημαντικότερο γεγονός του μήνα.

Η μεταρρύθμιση εισάγει:

• EU Customs Authority (EUCA) με έδρα τη Lille της Γαλλίας
• EU Customs Data Hub
• platforms ως Importer of Record
• κατάργηση €150 threshold

Η ΕΕ επιδιώκει να μεταβεί από αποκεντρωμένο τελωνειακό σύστημα, σε ενιαίο data-driven ecosystem. Η κατεύθυνση είναι οριστική, αλλά η υλοποίηση παραμένει ανοιχτή.

 

2.2 New Genera on FTAs – India & Australia

Οι συμφωνίες με Ινδία και Αυστραλία, εκτός από τον εμπορικό τους χαρακτήρα, περιλαμβάνουν:

• digital trade
• data flows
• supply chain resilience

Με άλλα λόγια, η ΕΕ δεν ανοίγει απλώς αγορές αλλά επιδιώκει να εξάγει το μοντέλο διακυβέρνησής της. Το μοντέλο αυτό έχει ήδη επιβεβαιωθεί με το CBAM, όπου και άλλες χώρες έχουν ανακοινώσει δικά τους cbam-type συστήματα.

 

2.3 EU Ports Strategy / State Aid & Transport

Τα ευρωπαϊκά λιμάνια επανατοποθετούνται ως:

• logistics hubs
• ενεργειακά hubs
• nodes ασφάλειας

Η European Commission αναθεωρεί το πλαίσιο κρατικών ενισχύσεων:

• ενίσχυση rail & multimodal
• ταχύτερη χρηματοδότηση
• απλοποίηση διαδικασιών

Insight:

Οι υποδομές μετατρέπονται σε στρατηγικά assets της ΕΕ. Επιδιώκει να κατευθύνει ενεργά τη δομή των logistics flows.

 

3. Structural Changes

3.1 E-commerce Reform – From Fragmentation to Control

Από 1 Ιουλίου 2026:

• κατάργηση €150 duty relief
• εισαγωγή €3 ανά item (transitional)
• platforms ως importer of record

Η αλλαγή αυτή δεν αποτελεί απλώς φορολογική προσαρμογή. Αντανακλά μια βαθύτερη μετατόπιση στον τρόπο με τον οποίο η ΕΕ αντιλαμβάνεται το e-commerce.

Τα ευρήματα των πρόσφατων ελέγχων σε προϊόντα e-commerce είναι εντυπωσιακά και ενδεικτικά:

• 55–65% non-compliance
• έως 81% προϊόντα με κινδύνους για υγεία ή ασφάλεια

Το e-commerce μεταβαίνει από fragmented σε structured model, όχι μόνο για λόγους εσόδων, αλλά λόγω συστημικής μη συμμόρφωσης και κινδύνων για την αγορά. (βλ. εικόνα)

3.2 CBAM – An Operational Stress Test

Το CBAM αποτελεί το πρώτο πραγματικό test του νέου μοντέλου.

Reality:

• ~19.000 αιτήσεις
• ~8.000 εγκρίσεις Αλλά το κρίσιμο εύρημα:

έως και 96% των flags σχετίζονται με data quality issues. Συνεπώς γίνεται σαφές: Το bottleneck δεν είναι regulatory. Είναι data-driven.

Evolution

• downstream expansion (~180 προϊόντα αναμένεται να μπουν το 2028 στο scope)
• αυξανόμενη πολυπλοκότητα

Το CBAM μετατρέπεται από climate tool σε industrial compliance system

 

Σημ: Στην Ελλάδα οι έλεγχοι δεν πραγματοποιούνται πλήρως μέσω αυτοματοποιημένης διασύνδεσης μεταξύ του τελωνειακού και της ευρωπαϊκής πλατφόρμας CBAM, αλλά απαιτούν ανθρώπινη επιβεβαίωση πριν την αποδέσμευση των εμπορευμάτων.

 

Η ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική είναι ενιαία, αλλά η εφαρμογή παραμένει άνιση.

 

3.3 CCI & VAT – The Hidden Constraint

Το Centralised Clearance αναδεικνύει το βασικό structural gap:

• 27 διαφορετικά VAT regimes
• διαφορετικά deferment systems

Το μεγάλο θέμα του CCI είναι ότι customs ενοποιείται, το VAT όμως παραμένει εθνικό. Και χωρίς VAT alignment, το CCI δεν μπορεί να λειτουργήσει πλήρως

 

3.4 AES – Export Becomes Event-Based

Όπως δείχνουν και οι αλλαγές με τα μηνύματα IE507 και IE590, η εξαγωγή γίνεται sequence γεγονότων. Με άλλα λόγια: Από document-based process, περνάμε σε real- me control system, με μεταφορά της ευθύνης καταγραφής και επιβεβαίωσης των γεγονότων από το τελωνείο στους οικονομικούς φορείς.

 

4. System Pressure – Data, Responsibility and Fragmentation

Η ψηφιοποίηση και η ρυθμιστική επιτάχυνση δεν οδηγούν απαραίτητα σε απλοποίηση.

Αντίθετα, διαμορφώνεται ένα περιβάλλον με:

• αυξημένες απαιτήσεις δεδομένων
• real- me υποχρεώσεις
• συνεχή monitoring

Παραδείγματα αυτής της μετάβασης:

• SENT (Πολωνία)
• DIGITOLL (Νορβηγία)
• GVMS (Ην. Βασίλειο)
• ELO (Γαλλία–ΗΒ)

 

4.1 Market Pressure

Ταυτόχρονα, η αγορά λειτουργεί υπό αυξημένη πίεση:

• γεωπολιτικές εντάσεις
• αυξημένα freight rates
• διαταραχές στα logis cs flows

Οι επιχειρήσεις καλούνται να διαχειριστούν ταυτόχρονα regulatory και γεωπολιτική πίεση.

4.2 Responsibility Shift

Το βάρος συμμόρφωσης μεταφέρεται:

• από τα κράτη
• στις επιχειρήσεις
• και περαιτέρω στους customs intermediaries

Σε ένα περιβάλλον όπου οι επιχειρήσεις ήδη διαχειρίζονται:

• γεωπολιτική αβεβαιότητα
• αυξημένο κόστος
• αστάθεια εφοδιαστικών αλυσίδων

Insight:

Ο ρόλος των intermediaries δεν είναι πλέον εκτελεστικός.
Πρέπει να μετασχηματιστεί σε συμβουλευτικό και διαχειριστικό ρίσκου.

 

4.3 The Administrative Gap

Παρά τη στόχευση για simplification: στην πράξη, σε κάποια ΚΜ, παρατηρείται:

• • duplication
  • fragmented systems
  • lack of interoperability

🇬🇷 Case – Ελλάδα

Το ψηφιακό δελτίο αποστολής:

• απαιτεί νέα καταχώριση
• ενώ τα δεδομένα υπάρχουν ήδη στο ICISNET

Core Insight

Το πρόβλημα δεν είναι η έλλειψη δεδομένων, αλλά η αδυναμία ενοποίησης και αξιοποίησής τους.

 

5. Conclusion – A System Under Stress Ο Μάρτιος 2026 αποτελεί σημείο καμπής.

 

Η ΕΕ:

• ανοίγει το εμπόριο
• αυξάνει τον έλεγχο
• και μεταβαίνει σε data-driven μοντέλο

Ωστόσο:

• η εφαρμογή είναι άνιση
• τα συστήματα δεν είναι πλήρως διασυνδεδεμένα
• η αγορά απορροφά το opera onal ρίσκο

 

Final Takeaway

Το εμπόριο στην ΕΕ αναδιαρθρώνεται.

Η συμφωνία της 26ης Μαρτίου επιβεβαιώνει ότι η κατεύθυνση έχει οριστικά καθοριστεί.

Το ερώτημα πλέον:

μπορεί το σύστημα να λειτουργήσει όπως σχεδιάζεται;

 

1.  Εισαγωγή – Από τον σχεδιασμό στην πίεση εφαρμογής

Ο Φεβρουάριος 2026 δεν εισήγαγε νέο κανονιστικό όγκο όπως οι προηγούμενοι μήνες, αλλά ανέδειξε κάτι πολύ ουσιαστικό: τα όρια του τρόπου με τον οποίο η ευρωπαϊκή τελωνειακή μεταρρύθμιση επιχειρεί να εφαρμοστεί στην πράξη.

Η εικόνα του συντίθεται από τη σύγκλιση τριών παραγόντων:

• αυξανόμενοι όγκοι (ιδίως e-commerce)
• φιλόδοξος θεσμικός σχεδιασμός (EUCA, Data Hub)
• και ανεπαρκής επιχειρησιακή και IT ετοιμότητα σε εθνικό επίπεδο

Το αποτέλεσμα είναι ένα σύστημα που επιταχύνει σε επίπεδο design, αλλά μεταφέρει το operational ρίσκο στην αγορά και στους επαγγελματίες του κλάδου

 

2.  EU Customs Reform – Θεσμική ωρίμανση, επιχειρησιακή αβεβαιότητα

Η συζήτηση για τη μεταρρύθμιση της Τελωνειακής Ένωσης περνά σε πιο ώριμη φάση:

• πρόοδος στη δημιουργία της EU Customs Authority (EUCA)
• ενίσχυση του narrative για ενιαίο ευρωπαϊκό customs ecosystem (Vilnius Manifesto)

Vilnius Manifesto: https://www.eurocommerce.eu/2026/01/the-vilnius-manifesto/

Το EUCA αναδεικνύεται ως ο μηχανισμός συντονισμού ενός κατακερματισμένου συστήματος.

Ωστόσο, το βασικό ερώτημα παραμένει: πώς ένα κεντρικό governance model θα λειτουργήσει πάνω σε 27 διαφορετικά IT οικοσυστήματα, διαφορετικές φορολογικές πρακτικές και άνισο επίπεδο διοικητικής ωριμότητας.

 

3.  CCI – Η αποτυχία της πρώτης απόπειρας centralisation

Το Centralised Clearance for Import (CCI) αναδεικνύεται ως εργαλείο με υψηλή θεσμική φιλοδοξία αλλά χαμηλή υιοθέτηση.

Οι λόγοι είναι δομικοί:

 

• VAT fragmentation (φορολογία στο κράτος εισόδου)
• dependency σε national IT systems
• liability mismatch μεταξύ trader και representative

Το κρίσιμο σημείο είναι λειτουργικό: Σύμφωνα με το πραγματικό μοντέλο της αγοράς, άνω του 90% των τελωνειακών διατυπώσεων  γίνονται μέσω intermediaries (σ.σ: ποσοστό που στην Ελλάδα είναι σαφώς μεγαλύτερο). Και αυτό δεν ευθυγραμμίζεται με το design του CCI.

Στην πράξη, το CCI δεν μειώνει την πολυπλοκότητα αλλά την αναδιανέμει, και σε χώρες όπως η Ελλάδα παραμένει ουσιαστικά ανενεργό.

 

4.  E-commerce reform – Το stress test τουσυστήματος

Η κατάργηση του de minimis (€150) και η μετάβαση σε νέο μοντέλο δηλώσεων αποτελεί το πρώτο πραγματικό stress test του συστήματος.

Ο βασικός κίνδυνος είναι η μετακίνηση flows από H7 σε H1 declarations, με αποτέλεσμα:

• εκθετική αύξηση όγκου
• πίεση σε national IT και στους πόρους των εθνικών τελωνειακών υπηρεσιών
• αύξηση operational κόστους

Σε περιβάλλοντα με περιορισμένη ετοιμότητα, υπάρχει πραγματικός κίνδυνος συστημικής επιβράδυνσης.

 

5.  IT systems – Το “κρυφό” bottleneck της μεταρρύθμισης

Ο Φεβρουάριος επιβεβαιώνει ένα επαναλαμβανόμενο μοτίβο: η επιτυχία της μεταρρύθμισης δεν θα κριθεί στο legislation, αλλά στα IT.

Παρατηρούνται:

• δυσκολίες διαλειτουργικότητας
• fragmented national portals
• ανάγκη για πολλαπλές εγγραφές και εγκρίσεις

Η κατεύθυνση της ΕΕ (Data Hub, central platforms) είναι σαφής. Η πραγματικότητα όμως παραμένει multi-layered και μη ενοποιημένη.

 

6.  CBAM – Από reporting σε financial infrastructure

Με την έναρξη της διαδικασίας για την Common Central Platform (CCP), το CBAM περνά σε νέα φάση.

 

To CBAM, εκτός από reporting obligation, γίνεται  μηχανισμός αγοράς και διαχείρισης κόστους. Η δημιουργία κεντρικής πλατφόρμας για αγορά και επαναγορά certificates δείχνει ότι το CBAM ενσωματώνεται πλήρως στη λειτουργία του εμπορίου. Ήδη συζητούνται τα πιθανότερα προϊόντα προς ενσωμάτωση στον μηχανισμό, από 1/1/2028.

Παράλληλα, η πολιτική συζήτηση για το λεγόμενο “Article 27a” αναδεικνύει την ένταση μεταξύ κλιματικής πολιτικής και βιομηχανικής ανταγωνιστικότητας.

(Σ.Σ. Article 27a – σύντομα: Πρόκειται για προτεινόμενη διάταξη που θα δίνει στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή τη δυνατότητα να αναστέλλει προσωρινά την εφαρμογή του CBAM σε συγκεκριμένες περιπτώσεις “σοβαρής διαταραχής της αγοράς”. Η βιομηχανία αντιδρά, καθώς θεωρεί ότι δημιουργεί αβεβαιότητα και αποδυναμώνει τη σταθερότητα του μηχανισμού. )

 

7.  Digitalisation – Από απλοποίηση σε συνεχή συμμόρφωση

Ένα από τα πιο καθαρά συμπεράσματα του μήνα είναι ότι η ψηφιοποίηση δεν οδηγεί απαραίτητα σε απλοποίηση.

Αντίθετα, οδηγεί σε:

• περισσότερα data requirements
• real-time monitoring
• συνεχή reporting

Παραδείγματα περιλαμβάνουν Digitoll (Νορβηγία) και νέα digital compliance εργαλεία, με φωνές της αγοράς να μιλούν για «ψηφιακή γραφειοκρατία». Η πρόθεση όμως είναι σαφής: από procedural customs σε data-driven supervision.

(Σ.Σ. Digitoll: το νέο πλήρως ψηφιακό τελωνειακό σύστημα της Νορβηγίας, που απαιτεί υποχρεωτική ηλεκτρονική προ-υποβολή δεδομένων πριν τη διέλευση των συνόρων για όλες τις ροές.  Αποτελεί ουσιαστικά ένα pilot μοντέλο του future EU customs (data-driven, prelodgement, no paper) και δείχνει προς τα πού κατευθύνεται η ευρωπαϊκή μεταρρύθμιση)

 

8.  Ports, security & geopolitics – Τα logistics ως strategic infrastructure

Η επερχόμενη EU Ports Strategy δείχνει ότι τα logistics παύουν να είναι απλώς operational layer. Συνδέονται πλέον με:

• climate policy (ETS)
• security (crime, cyber)
• defence (military mobility) και απαιτούν επενδύσεις, coordination και data integration.

9.  Ελληνική διάσταση – Το σύστημα υπό πίεση

Στην Ελλάδα, η ευρωπαϊκή πίεση “κουμπώνει” σε ένα ήδη οριακό περιβάλλον.

Οι βασικές ενδείξεις:

• περιορισμένη IT ετοιμότητα
• έλλειψη διαλειτουργικότητας
• εξάρτηση από manual processes

Σε αυτό το πλαίσιο, η αύξηση όγκου (e-commerce, νέες δηλώσεις) ενδέχεται να οδηγήσει σε συμφόρηση.

Το ρίσκο είναι διπλό:

• operational delays
• και μετακύλιση κόστους στους intermediaries

 

Συμπέρασμα Φεβρουαρίου 2026

Ο Φεβρουάριος επιβεβαιώνει ότι η ευρωπαϊκή τελωνειακή μεταρρύθμιση δεν θα κριθεί στο επίπεδο πολιτικής, αλλά στο επίπεδο εφαρμογής.

Το σύστημα μεταβαίνει προς centralisation, data-driven control και ενιαία governance. Όμως η IT πραγματικότητα και οι εθνικές αποκλίσεις δημιουργούν friction.

Το κρίσιμο σημείο για το 2026 είναι σαφές: αν η ψηφιακή μετάβαση δεν συνοδευτεί από πραγματική ενοποίηση, ο κίνδυνος δεν είναι απλώς καθυστερήσεις, αλλά λειτουργικός κατακερματισμός μέσα στην ίδια την Τελωνειακή Ένωση.

1. Εισαγωγή – ο μήνας της ταυτόχρονης εφαρμογής

Ο Ιανουάριος 2026 ήταν μήνας εφαρμογής. Πολλαπλά κανονιστικά εργαλεία πέρασαν ταυτόχρονα από τη φάση σχεδιασμού στη φάση λειτουργίας: CBAM (οριστική φάση), εξέλιξη του ICS2 μετά τη λήξη παρεκκλίσεων σε οδικές/σιδηροδρομικές ροές, υποχρεωτική ενεργοποίηση sectoral IT συστημάτων όπως το CATCH, επιτάχυνση της μεταρρύθμισης στο e-commerce (de minimis, H7, IOSS), καθώς και (και εδώ είναι αξιοσημείωτο) νέες εθνικές παράλληλες τάσεις παρακολούθησης/χρεώσεων που εισάγουν πρόσθετα layers συμμόρφωσης.

Το επαναλαμβανόμενο μοτίβο του μήνα είναι σαφές: η ΕΕ μεταβαίνει γρήγορα σε ένα data-centric τελωνειακό περιβάλλον, όμως η επιχειρησιακή ωριμότητα παραμένει άνιση μεταξύ κρατών-μελών. Και όταν η ωριμότητα δεν ακολουθεί, το ρίσκο της εφαρμογής “απορροφάται” από την αγορά. Κια ιδίως από logistics providers και customs intermediaries.

2. CBAM – Τεχνική επιτυχία, οικονομική μετάβαση

Η οριστική φάση του CBAM ξεκίνησε την 1η Ιανουαρίου 2026 με εντυπωσιακά πρώιμα λειτουργικά στοιχεία: χιλιάδες αιτήσεις authorisation, σημαντικός αριθμός εγκρίσεων, υψηλός όγκος αυτοματοποιημένων επικυρώσεων διασαφήσεων μέσα στην πρώτη εβδομάδα και δηλωθέντες όγκοι που δείχνουν ότι η μετάβαση δεν είναι πιλοτική, αλλά μεγάλης κλίμακας. Το IT οικοσύστημα (CBAM Registry – TARIC – εθνικά τελωνειακά συστήματα) λειτούργησε καλύτερα από το αναμενόμενο, κάτι που έχει ιδιαίτερη σημασία, γιατί σπάνια βλέπουμε τόσο “βαριά” ευρωπαϊκά projects να ξεκινούν χωρίς μεγάλες τριβές.

Ωστόσο, το πραγματικά κρίσιμο σημείο δεν είναι τεχνικό, αλλά οικονομικό. Το CBAM δεν είναι πλέον “reporting obligation”. Είναι εργαλείο κοστολόγησης. Οι μεγάλες επιχειρήσεις έχουν ήδη ενσωματώσει εκτιμώμενο CBAM cost σε pricing, έχουν επηρεάσει sourcing στρατηγικές και έχουν επαναδιαπραγματευτεί όρους σε αλυσίδες εφοδιασμού. Η εμπειρία μας όμως, δείχνει ότι πολλές Μμε (ραχοκοκαλιά της οικονομίας στην Ελλάδα), δεν έχουν ακόμα αντιληφθεί την επίδραση του CBAM στα κόστη τους.

Στο νέο περιβάλλον, αλλαγές στο scope ή νέες anti-circumvention παρεμβάσεις δεν δημιουργούν μόνο θεωρητικό αλλά και άμεσο οικονομικό ρίσκο. Το CBAM περνά από τη θεωρία στην πράξη και ανοίγει ως μόνιμη παράμετρος εμπορικής στρατηγικής.

3. E-commerce – Από απλοποίηση σε κατακερματισμό;

Η κατάργηση του δασμολογικού de minimis των €150 και η μεταβατική λύση με fixed duty ανά line item είναι δομική αλλαγή που μπορεί να αναδιατάξει τον τρόπο με τον οποίο ρέουν, δηλώνονται και ελέγχονται οι χαμηλής αξίας αποστολές. Το πραγματικό επιχειρησιακό ρίσκο βρίσκεται στην πιθανή μετακίνηση μαζικών flows από simplified H7/IOSS προς πλήρεις διασαφήσεις H1, ειδικά σε κράτη-μέλη όπου τα τελωνεία είναι υποστελεχωμένα και τα εθνικά συστήματα πιέζονται ήδη. (και φυσικά στην Ελλάδα) Σε τέτοιο σενάριο, το compliance cost δεν ανεβαίνει μόνο για τις επιχειρήσεις, αλλά και για τους intermediaries που σηκώνουν το operational βάρος της δήλωσης και του data entry.

Μέσα στον Ιανουάριο όμως αναδείχθηκε κάτι ακόμη πιο σοβαρό: η εμφάνιση εθνικών handling fees ως “παράλληλη” απάντηση στο ίδιο ευρωπαϊκό πρόβλημα. Η ιταλική πρωτοβουλία με εθνικό διοικητικό τέλος και, στη συνέχεια, η γαλλική “Taxe sur les petits colis” (ανά article, HS6-based) δείχνουν ότι, αντί μιας ενιαίας ευρωπαϊκής λύσης, αρχίζει να σχηματίζεται μωσαϊκό εθνικών χρεώσεων με διαφορετική αρχιτεκτονική, διαφορετικούς μηχανισμούς είσπραξης και διαφορετικές αλληλεπιδράσεις με το VAT. Το ζήτημα δεν είναι το ύψος του τέλους. Είναι το προηγούμενο. Αν κάθε κράτος-μέλος προσθέτει δικό του layer, η Τελωνειακή Ένωση υπονομεύεται “από μέσα”, με πρακτικό αποτέλεσμα νέες τριβές στις διασυνοριακές ροές και νέα κόστη συμμόρφωσης.

4. ICS2 – Τεχνική διόρθωση, λειτουργική δυσκολία, πολιτικές παρενέργειες

Στο ICS2, η εικόνα του Ιανουαρίου ήταν ξεκάθαρη: το σύστημα λειτουργεί, αλλά όχι ομαλά. Η ύπαρξη επικαιροποιημένων Known Error Lists (KEL), οι αναμενόμενες χρονικές γραμμές επίλυσης και η ανάγκη για workarounds επιβεβαιώνουν ότι η αγορά κινείται σε καθεστώς “συνεχούς διόρθωσης”. Ταυτόχρονα, η ίδια η Επιτροπή αναγνώρισε ότι μόνο περιορισμένος αριθμός operators απαντά ορθά σε RfI/RfS, κάτι που δείχνει έλλειμμα awareness και πρακτικής κατανόησης στη διαχείριση των μηνυμάτων — και άρα λειτουργικό ρίσκο.

Στα τέλη του μήνα εμφανίστηκε και η πολιτική διάσταση της “μη ρεαλιστικής μετάβασης”: μεταφορείς από χώρες των Δυτικών Βαλκανίων προχώρησαν σε μπλόκα/διαμαρτυρίες σε συνοριακά περάσματα με κατεύθυνση προς Σένγκεν, με αιχμή το revised EES και τη σύνδεσή του με την πραγματικότητα της εργασίας οδηγών που υπερβαίνουν πρακτικά τα 90/180. Το μήνυμα είναι κρίσιμο: όταν η ψηφιοποίηση και οι νέες υποχρεώσεις εισάγονται χωρίς λειτουργική προσαρμογή και χωρίς επαρκή “μεταβατική” αρχιτεκτονική, η ένταση δεν μένει στα συστήματα. Μεταφέρεται στην κοινωνία και στις ροές, με κίνδυνο supply chain disruptions.

5. CCI – Θεσμική φιλοδοξία, πρακτική αδράνεια

Η θεματική του Centralised Clearance for Import συνεχίζει να δείχνει την απόσταση ανάμεσα στο ευρωπαϊκό “design” και στη λειτουργική υιοθέτηση. Η πραγματικότητα της αγοράς είναι ότι η υποβολή διασαφήσεων είναι κατά κανόνα εξωτερικά ανατεθειμένη δραστηριότητα. Η CLECAT εκτιμά ότι πάνω από το 90% των τελωνειακών διασαφήσεων στην Ευρώπη πραγματοποιούνται από τελωνειακούς αντιπροσώπους — ένα μοντέλο λειτουργίας που μοιάζει με λογιστικές ή νομικές υπηρεσίες: οι επιχειρήσεις σπάνια το κάνουν εσωτερικά.

Σε αυτό το πλαίσιο, ακόμη και όταν οι επιχειρήσεις γνωρίζουν τι είναι το CCI, είναι εξαιρετικά απίθανο να αλλάξουν εταιρική δομή ή φορολογική παρουσία για μία μόνο διευκόλυνση, ιδιαίτερα όταν παραμένει μη εναρμονισμένη, με έντονες εθνικές εξαρτήσεις
(VAT registration, deferred payment, portals, IT).

Από ελληνική σκοπιά, πρακτικά δεν υπάρχει “ζωντανή” χρήση CCI. Δεν βλέπουμε έλληνες operators να το χρησιμοποιούν εκτός, ούτε ξένους να χρησιμοποιούν την Ελλάδα ως partner location. Η μη ωρίμανση IT, η περιορισμένη τεχνική ετοιμότητα και η απουσία σχετικής κουλτούρας το κρατούν σε επίπεδο θεωρητικής επιλογής.

6. CATCH – Υποχρεωτική εφαρμογή με χαμηλή ετοιμότητα

Η υποχρεωτική εφαρμογή του CATCH από 10 Ιανουαρίου 2026 αποτέλεσε άλλο ένα παράδειγμα του ίδιου μοτίβου: σημαντική πολιτική στοχοθεσία (ιχνηλασιμότητα, IUU fishing), αλλά δύσκολη μετάβαση στην πράξη. Πρώιμες αναφορές από μεγάλα λιμάνια έδειξαν διοικητικό βάρος, ανάγκη για manual data entry, τεχνικές ασυμβατότητες και ρίσκο καθυστερήσεων σε perishable flows. Η ανάγκη για transitional flexibility δεν είναι “επιθυμία της αγοράς”. Είναι προϋπόθεση για να μη μετατραπεί ο έλεγχος σε bottleneck.

7. SENT (Πολωνία) – Επέκταση real-time παρακολούθησης

Το πολωνικό SENT είναι μια καθαρή ένδειξη του ευρύτερου trend: real-time monitoring αντί για ex-post controls. Η επέκτασή του από 17 Μαρτίου 2026 σε συγκεκριμένες κατηγορίες ένδυσης/υπόδησης, με geolocation υποχρεώσεις καθ’ όλη τη διαδρομή, δείχνει ότι η “ψηφιοποίηση” δεν μεταφράζεται πάντα σε απλοποίηση. Συχνά μεταφράζεται σε νέες υποχρεώσεις συνεχούς reporting, με τεχνικές απαιτήσεις και ρίσκο κυρώσεων.

8. EU–Mercosur & EU–India – Εξωτερικό άνοιγμα, εσωτερική σκλήρυνση

Ενώ εσωτερικά η Ένωση σκληραίνει ελέγχους και αυξάνει layers συμμόρφωσης, εξωτερικά επιδιώκει γεωοικονομική διεύρυνση. Η πορεία προς EU–Mercosur (με interim trade agreement, tariff reductions και safeguards) και η ολοκλήρωση διαπραγματεύσεων για EU– India FTA, υπογραμμίζουν μια διπλή κατεύθυνση: διεύρυνση εμπορικών διαδρομών και παράλληλη ενίσχυση τελωνειακών/ρυθμιστικών εργαλείων. Αυτό το “διπλό σήμα” έχει επιχειρησιακή συνέπεια: περισσότερες ροές, αλλά και πιο σύνθετες απαιτήσεις συμμόρφωσης στις ίδιες ροές.

9. Ναυτιλία – Γεωπολιτική ρευστότητα και δομική μεταβλητότητα

Ο Ιανουάριος επιβεβαίωσε ότι η επιστροφή στο Σουέζ είναι επιλεκτική και προσεκτική, με την ασφάλεια να παραμένει καθοριστική μεταβλητή. Παράλληλα, το EU ETS στη ναυτιλία αυξάνει cost exposure, ενώ οι ενδείξεις overcapacity (capacity growth που μπορεί να υπερβεί τη ζήτηση) προϊδεάζουν για ένα 2026 με έντονη μεταβλητότητα σε routing, rates και αξιοπιστία υπηρεσιών.

10. Ελληνική διάσταση – Το structural gap στην πράξη

Στην Ελλάδα, ο Ιανουάριος “κούμπωσε” την ευρωπαϊκή πίεση πάνω σε ένα περιβάλλον που ήδη λειτουργεί οριακά. Στην πράξη, αυτό φαίνεται σε δύο σημεία.

Πρώτον, στην υποτιμολόγηση και στη λογική threshold-based ελέγχων: όταν το σύστημα δεν μπορεί να υποστηρίξει επαρκές, data-driven risk profiling, τείνει να καταφεύγει σε “κατώφλια” και γενικευμένους ελέγχους. Αυτό όμως δεν αποδίδει σε σύνθετες εμπορικές δομές (π.χ. τριγωνικές συναλλαγές) και αυξάνει σημαντικά διοικητικό κόστος χωρίς αντίστοιχο ποιοτικό όφελος ελέγχου.

Δεύτερον, στα εθνικά IT διαδικαστικά ζητήματα που δημιουργούν friction. Ενδεικτικά, η μετάβαση στο AES συνοδεύτηκε από λειτουργικές δυσκολίες (π.χ. μη ομαλό κλείσιμο οδικών εξαγωγών και αιτήματα για εναλλακτικά στοιχεία). Σε ένα ήδη πιεσμένο περιβάλλον, τέτοιες δυσλειτουργίες λειτουργούν πολλαπλασιαστικά στο χρόνο και στο κόστος.

Τέλος, ως γενικό σήμα, αναδεικνύεται ο κίνδυνος εθνικών “ψηφιακών layers” που προστίθενται χωρίς πραγματική διαλειτουργικότητα με ευρωπαϊκά τελωνειακά εργαλεία και χωρίς μετρήσιμο όφελος σε απλοποίηση. Ενδεικτικά, η επέκταση του Ψηφιακού Δελτίου Αποστολής και σε εκτελωνισμένα εμπορεύματα (από το τελωνείο προς το σημείο παράδοσης) οδηγεί σε πρακτική διπλής καταχώρισης δεδομένων, σε αντίθεση με την ευρωπαϊκή κατεύθυνση του “once-only principle”. ο αποτέλεσμα είναι να ενισχύεται η αντίληψη ότι η ψηφιοποίηση, εάν δεν συνοδεύεται από πραγματική ενοποίηση ροών και δεδομένων, ενδέχεται να αυξάνει – και όχι να μειώνει – τον διοικητικό φόρτο και γραφειοκρατία

Συμπέρασμα Ιανουαρίου 2026

Ο Ιανουάριος 2026 επιβεβαιώνει ότι η ΕΕ επιταχύνει τη μετάβαση σε data-driven τελωνειακό έλεγχο, ενώ τα sectoral regimes και οι εθνικές παρεμβάσεις πολλαπλασιάζονται. Η εφαρμογή παραμένει άνιση, η επιχειρησιακή ωριμότητα δεν ακολουθεί παντού, και οι intermediaries λειτουργούν ως shock absorbers ενός συστήματος που “τρέχει” γρηγορότερα από τις υποδομές του.

Το 2026, περισσότερο από έτος νέας νομοθέτησης, προδιαγράφεται ως έτος πίεσης εφαρμογής. Και εκεί θα κριθούν όλα: στην αντοχή των τελωνείων, στη διαλειτουργικότητα των IT, και στη δυνατότητα να αποφευχθεί ο εθνικός κατακερματισμός που υπονομεύει την ίδια την έννοια της Τελωνειακής Ένωσης.