1. Εισαγωγή – ο μήνας της ταυτόχρονης εφαρμογής
Ο Ιανουάριος 2026 ήταν μήνας εφαρμογής. Πολλαπλά κανονιστικά εργαλεία πέρασαν ταυτόχρονα από τη φάση σχεδιασμού στη φάση λειτουργίας: CBAM (οριστική φάση), εξέλιξη του ICS2 μετά τη λήξη παρεκκλίσεων σε οδικές/σιδηροδρομικές ροές, υποχρεωτική ενεργοποίηση sectoral IT συστημάτων όπως το CATCH, επιτάχυνση της μεταρρύθμισης στο e-commerce (de minimis, H7, IOSS), καθώς και (και εδώ είναι αξιοσημείωτο) νέες εθνικές παράλληλες τάσεις παρακολούθησης/χρεώσεων που εισάγουν πρόσθετα layers συμμόρφωσης.
Το επαναλαμβανόμενο μοτίβο του μήνα είναι σαφές: η ΕΕ μεταβαίνει γρήγορα σε ένα data-centric τελωνειακό περιβάλλον, όμως η επιχειρησιακή ωριμότητα παραμένει άνιση μεταξύ κρατών-μελών. Και όταν η ωριμότητα δεν ακολουθεί, το ρίσκο της εφαρμογής “απορροφάται” από την αγορά. Κια ιδίως από logistics providers και customs intermediaries.
2. CBAM – Τεχνική επιτυχία, οικονομική μετάβαση
Η οριστική φάση του CBAM ξεκίνησε την 1η Ιανουαρίου 2026 με εντυπωσιακά πρώιμα λειτουργικά στοιχεία: χιλιάδες αιτήσεις authorisation, σημαντικός αριθμός εγκρίσεων, υψηλός όγκος αυτοματοποιημένων επικυρώσεων διασαφήσεων μέσα στην πρώτη εβδομάδα και δηλωθέντες όγκοι που δείχνουν ότι η μετάβαση δεν είναι πιλοτική, αλλά μεγάλης κλίμακας. Το IT οικοσύστημα (CBAM Registry – TARIC – εθνικά τελωνειακά συστήματα) λειτούργησε καλύτερα από το αναμενόμενο, κάτι που έχει ιδιαίτερη σημασία, γιατί σπάνια βλέπουμε τόσο “βαριά” ευρωπαϊκά projects να ξεκινούν χωρίς μεγάλες τριβές.
Ωστόσο, το πραγματικά κρίσιμο σημείο δεν είναι τεχνικό, αλλά οικονομικό. Το CBAM δεν είναι πλέον “reporting obligation”. Είναι εργαλείο κοστολόγησης. Οι μεγάλες επιχειρήσεις έχουν ήδη ενσωματώσει εκτιμώμενο CBAM cost σε pricing, έχουν επηρεάσει sourcing στρατηγικές και έχουν επαναδιαπραγματευτεί όρους σε αλυσίδες εφοδιασμού. Η εμπειρία μας όμως, δείχνει ότι πολλές Μμε (ραχοκοκαλιά της οικονομίας στην Ελλάδα), δεν έχουν ακόμα αντιληφθεί την επίδραση του CBAM στα κόστη τους.
Στο νέο περιβάλλον, αλλαγές στο scope ή νέες anti-circumvention παρεμβάσεις δεν δημιουργούν μόνο θεωρητικό αλλά και άμεσο οικονομικό ρίσκο. Το CBAM περνά από τη θεωρία στην πράξη και ανοίγει ως μόνιμη παράμετρος εμπορικής στρατηγικής.
3. E-commerce – Από απλοποίηση σε κατακερματισμό;
Η κατάργηση του δασμολογικού de minimis των €150 και η μεταβατική λύση με fixed duty ανά line item είναι δομική αλλαγή που μπορεί να αναδιατάξει τον τρόπο με τον οποίο ρέουν, δηλώνονται και ελέγχονται οι χαμηλής αξίας αποστολές. Το πραγματικό επιχειρησιακό ρίσκο βρίσκεται στην πιθανή μετακίνηση μαζικών flows από simplified H7/IOSS προς πλήρεις διασαφήσεις H1, ειδικά σε κράτη-μέλη όπου τα τελωνεία είναι υποστελεχωμένα και τα εθνικά συστήματα πιέζονται ήδη. (και φυσικά στην Ελλάδα) Σε τέτοιο σενάριο, το compliance cost δεν ανεβαίνει μόνο για τις επιχειρήσεις, αλλά και για τους intermediaries που σηκώνουν το operational βάρος της δήλωσης και του data entry.
Μέσα στον Ιανουάριο όμως αναδείχθηκε κάτι ακόμη πιο σοβαρό: η εμφάνιση εθνικών handling fees ως “παράλληλη” απάντηση στο ίδιο ευρωπαϊκό πρόβλημα. Η ιταλική πρωτοβουλία με εθνικό διοικητικό τέλος και, στη συνέχεια, η γαλλική “Taxe sur les petits colis” (ανά article, HS6-based) δείχνουν ότι, αντί μιας ενιαίας ευρωπαϊκής λύσης, αρχίζει να σχηματίζεται μωσαϊκό εθνικών χρεώσεων με διαφορετική αρχιτεκτονική, διαφορετικούς μηχανισμούς είσπραξης και διαφορετικές αλληλεπιδράσεις με το VAT. Το ζήτημα δεν είναι το ύψος του τέλους. Είναι το προηγούμενο. Αν κάθε κράτος-μέλος προσθέτει δικό του layer, η Τελωνειακή Ένωση υπονομεύεται “από μέσα”, με πρακτικό αποτέλεσμα νέες τριβές στις διασυνοριακές ροές και νέα κόστη συμμόρφωσης.
4. ICS2 – Τεχνική διόρθωση, λειτουργική δυσκολία, πολιτικές παρενέργειες
Στο ICS2, η εικόνα του Ιανουαρίου ήταν ξεκάθαρη: το σύστημα λειτουργεί, αλλά όχι ομαλά. Η ύπαρξη επικαιροποιημένων Known Error Lists (KEL), οι αναμενόμενες χρονικές γραμμές επίλυσης και η ανάγκη για workarounds επιβεβαιώνουν ότι η αγορά κινείται σε καθεστώς “συνεχούς διόρθωσης”. Ταυτόχρονα, η ίδια η Επιτροπή αναγνώρισε ότι μόνο περιορισμένος αριθμός operators απαντά ορθά σε RfI/RfS, κάτι που δείχνει έλλειμμα awareness και πρακτικής κατανόησης στη διαχείριση των μηνυμάτων — και άρα λειτουργικό ρίσκο.
Στα τέλη του μήνα εμφανίστηκε και η πολιτική διάσταση της “μη ρεαλιστικής μετάβασης”: μεταφορείς από χώρες των Δυτικών Βαλκανίων προχώρησαν σε μπλόκα/διαμαρτυρίες σε συνοριακά περάσματα με κατεύθυνση προς Σένγκεν, με αιχμή το revised EES και τη σύνδεσή του με την πραγματικότητα της εργασίας οδηγών που υπερβαίνουν πρακτικά τα 90/180. Το μήνυμα είναι κρίσιμο: όταν η ψηφιοποίηση και οι νέες υποχρεώσεις εισάγονται χωρίς λειτουργική προσαρμογή και χωρίς επαρκή “μεταβατική” αρχιτεκτονική, η ένταση δεν μένει στα συστήματα. Μεταφέρεται στην κοινωνία και στις ροές, με κίνδυνο supply chain disruptions.
5. CCI – Θεσμική φιλοδοξία, πρακτική αδράνεια
Η θεματική του Centralised Clearance for Import συνεχίζει να δείχνει την απόσταση ανάμεσα στο ευρωπαϊκό “design” και στη λειτουργική υιοθέτηση. Η πραγματικότητα της αγοράς είναι ότι η υποβολή διασαφήσεων είναι κατά κανόνα εξωτερικά ανατεθειμένη δραστηριότητα. Η CLECAT εκτιμά ότι πάνω από το 90% των τελωνειακών διασαφήσεων στην Ευρώπη πραγματοποιούνται από τελωνειακούς αντιπροσώπους — ένα μοντέλο λειτουργίας που μοιάζει με λογιστικές ή νομικές υπηρεσίες: οι επιχειρήσεις σπάνια το κάνουν εσωτερικά.
Σε αυτό το πλαίσιο, ακόμη και όταν οι επιχειρήσεις γνωρίζουν τι είναι το CCI, είναι εξαιρετικά απίθανο να αλλάξουν εταιρική δομή ή φορολογική παρουσία για μία μόνο διευκόλυνση, ιδιαίτερα όταν παραμένει μη εναρμονισμένη, με έντονες εθνικές εξαρτήσεις
(VAT registration, deferred payment, portals, IT).
Από ελληνική σκοπιά, πρακτικά δεν υπάρχει “ζωντανή” χρήση CCI. Δεν βλέπουμε έλληνες operators να το χρησιμοποιούν εκτός, ούτε ξένους να χρησιμοποιούν την Ελλάδα ως partner location. Η μη ωρίμανση IT, η περιορισμένη τεχνική ετοιμότητα και η απουσία σχετικής κουλτούρας το κρατούν σε επίπεδο θεωρητικής επιλογής.
6. CATCH – Υποχρεωτική εφαρμογή με χαμηλή ετοιμότητα
Η υποχρεωτική εφαρμογή του CATCH από 10 Ιανουαρίου 2026 αποτέλεσε άλλο ένα παράδειγμα του ίδιου μοτίβου: σημαντική πολιτική στοχοθεσία (ιχνηλασιμότητα, IUU fishing), αλλά δύσκολη μετάβαση στην πράξη. Πρώιμες αναφορές από μεγάλα λιμάνια έδειξαν διοικητικό βάρος, ανάγκη για manual data entry, τεχνικές ασυμβατότητες και ρίσκο καθυστερήσεων σε perishable flows. Η ανάγκη για transitional flexibility δεν είναι “επιθυμία της αγοράς”. Είναι προϋπόθεση για να μη μετατραπεί ο έλεγχος σε bottleneck.
7. SENT (Πολωνία) – Επέκταση real-time παρακολούθησης
Το πολωνικό SENT είναι μια καθαρή ένδειξη του ευρύτερου trend: real-time monitoring αντί για ex-post controls. Η επέκτασή του από 17 Μαρτίου 2026 σε συγκεκριμένες κατηγορίες ένδυσης/υπόδησης, με geolocation υποχρεώσεις καθ’ όλη τη διαδρομή, δείχνει ότι η “ψηφιοποίηση” δεν μεταφράζεται πάντα σε απλοποίηση. Συχνά μεταφράζεται σε νέες υποχρεώσεις συνεχούς reporting, με τεχνικές απαιτήσεις και ρίσκο κυρώσεων.
8. EU–Mercosur & EU–India – Εξωτερικό άνοιγμα, εσωτερική σκλήρυνση
Ενώ εσωτερικά η Ένωση σκληραίνει ελέγχους και αυξάνει layers συμμόρφωσης, εξωτερικά επιδιώκει γεωοικονομική διεύρυνση. Η πορεία προς EU–Mercosur (με interim trade agreement, tariff reductions και safeguards) και η ολοκλήρωση διαπραγματεύσεων για EU– India FTA, υπογραμμίζουν μια διπλή κατεύθυνση: διεύρυνση εμπορικών διαδρομών και παράλληλη ενίσχυση τελωνειακών/ρυθμιστικών εργαλείων. Αυτό το “διπλό σήμα” έχει επιχειρησιακή συνέπεια: περισσότερες ροές, αλλά και πιο σύνθετες απαιτήσεις συμμόρφωσης στις ίδιες ροές.
9. Ναυτιλία – Γεωπολιτική ρευστότητα και δομική μεταβλητότητα
Ο Ιανουάριος επιβεβαίωσε ότι η επιστροφή στο Σουέζ είναι επιλεκτική και προσεκτική, με την ασφάλεια να παραμένει καθοριστική μεταβλητή. Παράλληλα, το EU ETS στη ναυτιλία αυξάνει cost exposure, ενώ οι ενδείξεις overcapacity (capacity growth που μπορεί να υπερβεί τη ζήτηση) προϊδεάζουν για ένα 2026 με έντονη μεταβλητότητα σε routing, rates και αξιοπιστία υπηρεσιών.
10. Ελληνική διάσταση – Το structural gap στην πράξη
Στην Ελλάδα, ο Ιανουάριος “κούμπωσε” την ευρωπαϊκή πίεση πάνω σε ένα περιβάλλον που ήδη λειτουργεί οριακά. Στην πράξη, αυτό φαίνεται σε δύο σημεία.
Πρώτον, στην υποτιμολόγηση και στη λογική threshold-based ελέγχων: όταν το σύστημα δεν μπορεί να υποστηρίξει επαρκές, data-driven risk profiling, τείνει να καταφεύγει σε “κατώφλια” και γενικευμένους ελέγχους. Αυτό όμως δεν αποδίδει σε σύνθετες εμπορικές δομές (π.χ. τριγωνικές συναλλαγές) και αυξάνει σημαντικά διοικητικό κόστος χωρίς αντίστοιχο ποιοτικό όφελος ελέγχου.
Δεύτερον, στα εθνικά IT διαδικαστικά ζητήματα που δημιουργούν friction. Ενδεικτικά, η μετάβαση στο AES συνοδεύτηκε από λειτουργικές δυσκολίες (π.χ. μη ομαλό κλείσιμο οδικών εξαγωγών και αιτήματα για εναλλακτικά στοιχεία). Σε ένα ήδη πιεσμένο περιβάλλον, τέτοιες δυσλειτουργίες λειτουργούν πολλαπλασιαστικά στο χρόνο και στο κόστος.
Τέλος, ως γενικό σήμα, αναδεικνύεται ο κίνδυνος εθνικών “ψηφιακών layers” που προστίθενται χωρίς πραγματική διαλειτουργικότητα με ευρωπαϊκά τελωνειακά εργαλεία και χωρίς μετρήσιμο όφελος σε απλοποίηση. Ενδεικτικά, η επέκταση του Ψηφιακού Δελτίου Αποστολής και σε εκτελωνισμένα εμπορεύματα (από το τελωνείο προς το σημείο παράδοσης) οδηγεί σε πρακτική διπλής καταχώρισης δεδομένων, σε αντίθεση με την ευρωπαϊκή κατεύθυνση του “once-only principle”. ο αποτέλεσμα είναι να ενισχύεται η αντίληψη ότι η ψηφιοποίηση, εάν δεν συνοδεύεται από πραγματική ενοποίηση ροών και δεδομένων, ενδέχεται να αυξάνει – και όχι να μειώνει – τον διοικητικό φόρτο και γραφειοκρατία
Συμπέρασμα Ιανουαρίου 2026
Ο Ιανουάριος 2026 επιβεβαιώνει ότι η ΕΕ επιταχύνει τη μετάβαση σε data-driven τελωνειακό έλεγχο, ενώ τα sectoral regimes και οι εθνικές παρεμβάσεις πολλαπλασιάζονται. Η εφαρμογή παραμένει άνιση, η επιχειρησιακή ωριμότητα δεν ακολουθεί παντού, και οι intermediaries λειτουργούν ως shock absorbers ενός συστήματος που “τρέχει” γρηγορότερα από τις υποδομές του.
Το 2026, περισσότερο από έτος νέας νομοθέτησης, προδιαγράφεται ως έτος πίεσης εφαρμογής. Και εκεί θα κριθούν όλα: στην αντοχή των τελωνείων, στη διαλειτουργικότητα των IT, και στη δυνατότητα να αποφευχθεί ο εθνικός κατακερματισμός που υπονομεύει την ίδια την έννοια της Τελωνειακής Ένωσης.
